NILAI PAT BHÂSA MADHURÂ 2021-2022
Dâ' rèd-morèd sè ampon ngèrèng PAT èyatorè oladhi hasèllèpon (nilai) nèng bâḍâ ka'ḍinto!
NILAI PAT BHÂSA MADHURÂ KELLAS X 2021-2022
NILAI PAT BHÂSA MADHURÂ KELLAS XI 2021-2022
Blog ka'ḍinto ghâḍhuwân tojjhuwân ka'angghuy mertè tor malanggheng sangkolan (dhâdhingghâlânna bângaseppo), saè aropa bhâsa, sastra, bhuḍhâjâ Madhurâ sè aropa tèngka, adhât tor samacemmèpon nyopprè ta' èlang sèrna marghâ kacèccè'an kabhuḍhâjân manca sè ampon ta' sorop/ta' cocok sareng tèn-atènna orèng Madhurâ.
Dâ' rèd-morèd sè ampon ngèrèng PAT èyatorè oladhi hasèllèpon (nilai) nèng bâḍâ ka'ḍinto!
NILAI PAT BHÂSA MADHURÂ KELLAS X 2021-2022
NILAI PAT BHÂSA MADHURÂ KELLAS XI 2021-2022
Ḍâ' rèd-mrèd SMADA Songennep sè salagghi' kellas X, XI tor sakejjhâ' lagghi' bhâḍhi ngèrèng PAT Bhâsa Madhurâ èyatorè ajhâr kalabân ngoladhi kisi-kisi sè ampon ka'ator è bâbâ ka'ḍinto akor sareng kellassèpon (X otabâ XI).
KISI-KISI PAT BHÂSA MADHURÂ KELLAS X 2021-2022
KISI-KISI PAT BHÂSA MADHURÂ KELLAS XI 2021-2022
Onḍhâgghâ Bhâsa Madhurâ panjhennegngan bisa ajhâr neng link è bâbâ ka'ḍinto:
Macemma Onḍhâgghâ Bhâsa Madhurâ
Carana Aghuna'aghi Onḍhâgghâ Bhâsa Madhurâ
Carana Abhâsa Madhurâ sè Lerres
Foto di atas dokumentasi Bapak Moh. Taufik (Budayawan Madura)
Zaman dulu di Madura, orang tua selalu mencarikan
jodoh untuk putra putrinya. Bahkan sejak kecil sudah dijodohkan. Kadang
dijodohkan sama tetangga atau sanak famili yang salah satu tujuannya agar mempererat
tali hubungan kekerabatan. Berbeda dengan zaman sekarang, anak-anak di Madura
sudah enggan dijodohkan, tetapi mencari jodoh sendiri sesuai selera dan kemauan
dirinya. Sebenarnya tidak apa-apa sih, mencari jodoh sendiri, karena zamannya
sudah berbeda, asalkan jangan sampai meninggalkan nasehat orang tua. Karena
orang tua menginginkan yang terbaik untuk putra-putrinya. Kita memang tidak
boleh berpaling dari kemajuan zaman dengan tidak meninggalkan tradisi dan
budaya.
Nalè’è paghâr merupakan salah satu kegiatan di Madura yang saat ini dikenal dengan nyabâ’ jhâjhân (pertunangan).
Para remaja di Madura saat ini sepertinya sudah asing ketika mendengar kata nalè’è paghâr, tetapi
berebutan mau menjawab semua ketika ditanya “apa tunangan?” dan bahkan tidak
sungkan serta berani mengatakan kepada orang tuanya jika sudah ada kehendak dan
ada gadis yang diidamkan. Tidak masalah, dari pada la-nyala kata
orang Madura. Ango’
èpabhâkalana ollè ta’ lako ngalèlèng, kata
orang tua di Madura. Maksudnya lebih baik anak ditunangkan agar tidak berbuat
serong dan tidak selalu keluar, jalan melulu.
Pada kegiatan nalè’è paghâr/
bhâbhâkalan di Madura ada tahapannya, yaitu mulai dari arasan, abhisan, sampai
dengan atarètan. Arasan yaitu mulai ada musayawarah atau rembuk. Abhisan
yaitu besanan. Atarètan yaitu menjadi keluarga, karena sudah besanan
menganggap sudah satu keluarga. Jadi tidak ada sungkan di antara mereka. Jika
ada masalah atau sesuatu, dirembuk bersama secara kekeluargaan seperti halnya
satu keluarga. Yang pertama, ada kata arabâs jhâlân. Tahapan dalam arabâs
jhâlân yaitu mulai dari ngangèn, nyalabhâr, matoju’ oca’.
Ngangèn yaitu orang tua mencari kabar atau informasi, berfikir,
“Dimana ya ada perawan yang cocok untuk anak saya.” Biasanya pada zaman dahulu
di Madura, yang mencarikan jodoh adalah orang tuanya. Anak sudah percaya bahwa
pilihan orang tua adalah yang terbaik untuk dirinya. Tetapi saat ini sudah
mengikuti zaman, yaitu anak sudah mencari sendiri untuk menjadi tunangannya.
Akan tetapi yang perlu diingat, jangan sampai anak di Madura saat ini tidak
mendengarkan apa kata orang tua dalam mencari jodoh. Jika kata orang tua kurang
baik dan kurang pantas untuk dijadikan tunangan, seharusnya diikuti apa kata
orang tuanya jika ingin selamat dunia akhirat.
Setelah
ngangèn, dilanjutkan dengan nyalabhâr, yaitu orang tua dari anak
lelaki pergi untuk mencari informasi dan tanya-tanya kepada tetangga yang dekat
dengan perawan tersebut tentang benar atau tidak di sana ada perawan dan
memastikan sudah ada yang punya (punya tunangan) apa belum. Jika sudah nyata
perawan tersebut tidak ada yang punya, lalu dilanjutkan dengan matoju’ oca’.
Matoju’ oca’ yaitu meminta perawan untuk dijadikan tunangan anak. Dalam matoju’
oca’ biasanya orang Madura menggunakan pangaḍâ’ untuk meminta perawan.
Pangaḍâ’ yaitu orang yang dimintai tolong oleh orang tua anak lelaki
untuk meminta perawan. Tujuan orang Madura menggunakan pangaḍâ’ yaitu
jika ada apa-apa atau sesuatu yang kurang baik, selisih dalam perkara kegiatan nalè’è
paghâr, maka pangaḍâ’ diharap bisa menjadi penengah.
Dalam
matoju’ oca’ atau meminta perawan
biasanya orang Madura banyak menggunakan oca’ kèyasan (bahasa
kiasan/pribahasa). Misalnya, “Cabis pamator ka’ḍinto, abdhina èkon-pakon Man
Punadin ka’ḍinto. Bhâ’ lerressa panjhenngngan ngaghungè mano’? manabi mano’na
panjhennengngan taḍâ korongnga, èkorongana abdhina.” Orang tua perawan
berkata, “Mator sakalangkong, lerres ghi’ taḍâ’ sè ngorongè. Nangèng mangkèn
ḍhimèn, kaulâ ghi’ arembhâghâ sabhâlâ, panjhennengngan ḍuwarè tello arè abâli
polè ḍâ’ ka’ḍinto.” Perawan tersebut dikiaskan sebagai mano’ (burung),
sedangkan yang anak laki-laki dikiaskan sebagai korongnga
(sangkarnya). Orang tua perawan berkata
seperti itu, yaitu agar pangaḍâ’ kembali lagi dalam waktu dua atau tiga
hari, karena orang tua perawan masih perlu musyawarah dengan sesepuh dalam
keluarga dan sanak famili. Ada juga yang langsung diputuskan pada hari itu
juga, menerima lamarannya atau tidak. Tentunya setelah musyawarah denga anaknya
dan keluarganya.
Jika
orang tua perawan menerima lamaran
tersebut, biasanya diselipkan kata-kata dengan menggunaka oca’ kèyasan (bahasa
kias) jika orang tua si perawan orang
tidak punya, atau orang punya tetapi tidak ingin dalam acara nalè’è
paghâr/bhâbhâkalan anaknya dibuat
besar-besaran. misalnya, “Kaulâ è ka’ḍinto sapanèka’an, taḍâ’ ponapa. Ḍâlem
lampa nalè’è paghâr/ otabâ lalamaran nyabâ’ jhâjhân, kaulâ nyo’ona accer lèntè.
Ajjhâ’ kantos accer bhulârâk. Sè èso’on rabuna sareng kaulâ namong rèng
seppona".
Kaulâ è ka’ḍinto sapanèka’an, taḍâ’ ponapa maksudnya ini digunakan olèh orang Madura agar merendahkan diri. Karena orang Madura dikenal tidak sombong, rendah diri, tidak suka memamerkan harta atau jabatan. kaulâ nyo’ona accer lèntè¹. Ajjhâ’ kantos accer bhulârâk² maksudnya dalam kegiatan nalè’è paghâr tersebut hanya seadanya, tidak dibuat seistimewa dan semewah mungkin, yang ikut dalam acara nalè’è paghâr tersebut sedikit. Jika sudah ada kata-kata seperti itu dari pihak besan perempuan, jangan coba-coba ketika acara nalè’è paghâr dibuat besar-besaran dan dibuat seistimewa mungkin. Jika hal ini terjadi, maka akan menimbulkan masalah yang dianggap perkataan besan perempuan tidak dihargai, karena orang Madura sangat kental dengan yang namanya tèngka.³
Dalam
acara nalè’è paghâr/bhâbhâkalan di Madura biasanya ada beberapa
barang yang harus dibawa, yang saat ini sudah mulai ditinggalakan oleh sebagian
orang Madura karena mereka menganggap sulit, terkadang jika membeli sulit untuk
menemukannya,. Makanya sebagian
masyarakat Madura sudah menggantinya dengan barang-barang atau alat-alat yang mereka
menganggap bagus jika dilihat dan mudah untuk membuatnya. Atau ada yang memang
tidak tahu. Jika seperti ini sudah jelas bahwa sebagian masyarakat Madura tidak peduli dan tidak menjaga terhadap apa
yang telah dicipta oleh para leluhur yang sudah menjadi adat dan kebiyasaan
orang Madura.
Sedangkan
barang yang harus ada dan dibawa ketika acara nalè’è paghâr/ bhâbhâkalan adalah;
yang pertama sèrè pènang, yang mempunyai makna filosofi yaitu masèret
talè pamènang (mempererat ikatan pertunangan). Yang kedua sèrè pènang tadi
diberi wadah cemmong. Yang mempunyai maksud dan tujuan nyopprèya
kana’ sè abhâkalan, sadhâjâ bhâlâ karabhâ bhisan lakè’ tor bhisan binè’
pangèstona paḍâ’â ngemmong (supaya yang bertunangan dan semua sanak famili
baik besan laki-laki ataupun besan perempuan cinta kasih sayangnya benar-benar
tinggi, ngemmong maksunya jika diandaikan ke air di sebuah tandon, atau
kolam, air tersebut terisi penuh). Yang ketiga yaitu dalam cemmong tersebut
harus ada kapor, yang makna filosofinya yaitu malar moghâ dhâddhi
sampornana (semoga pertunangan tersebut menjadikan kesempurnaan). Yang
keempat ada ghâmbhir, dengan maksud malar moghâ dhâddhi ghumbhirâna (semoga
mejadikan sebuah kegembiraan). Yang kelima ada bherrâs potè saperghem (segenggam
beras putih), yang mempunyai maksud nanḍhâ’âghi, ngessa’aghi nèyat,
nekkanè hajhât, saghulina atè sè bâḍâ neng bâi’ ḍâlem (mengesahkan niat dan
hajat yang ada di dalam hati dan jiwa). Yang keenam harus ada ghulâ kobhi (gula
dan kopi), dengan maksud sadhâjâ bhâlâ karabhâ ampon koko kakabbhi (semua
sanak famili sudah kuat, yaitu setuju meluruskan niat untuk anak yang
bertunangan tersebut). Yang ketujuh harus ada topa’ (ketupat), makna
filosofinya pangèsto sè ampon paḍâ sèpa’ (cinta yang sudah baik dan
kukuh). Yang ke delapan dalam cemmong tersebut harus ada leppet, yang
mempunyai maksud sopaja macellep ḍâ’ bhâlâ karabhâ sè abhisan tor nyopprè
tambâ rapet (menjadikan sebuah keindahan dalam kebersamaan yang besanan dan
supaya tamah akrab seperti halnya keluarga sendiri). Yang kesembilan harus ada gheḍḍhâng
sakèjhâng yang makna filosofinya nanḍhâ’âghi nganḍhek parabân (tandanya
bahwa perwana tersebut sudah menjadi miliknya). Jika gheḍḍhâng (pisang)
tersebut gheḍḍhâng bisusu, pertanda bahwa tidak akan lama lagi si
laki-laki akan mengajak untuk nikah. Yang kesepuuh tentu ada palotan, yang
mempunyai maksud mapolong tarètan (mengumpulkan famili). Yang ke sebelas
tentu harus ada cocor, yang mempunya maksud maksottèpon jhâ’ sampè’ mèrengngaghi/
atoro’ pangaco nyopprè lalampan sè ampon kalampan kalabân saè ta’ ancor (jangan
sampai mendengarkan omongan orang yang punya niat untuk merusak hubungan mereka
yang bertunangan, agar tetap bertahan hingga waktunya nikah). Yang kedua belas
harus ada kalembin, yang mempunyai maksud manabi kaèdhi sareng Allah
malar moghâ èngghâl akabin (jika diijinkan oleh Allah semoga cepat nikah).
Yang ketiga belas harus ada dhudhul, yang mempunyai maksud dhulat
asokkor (alhamdulillah, kita harus bersyukur, karena anak perawan sudah
mendapat tunangan). Yang keempat belas harus ada bhâjhik. Bâjhik dari
bahasa Jawa weci, di Madura beccè’. Maksudnya torè samè nèyat
saè (mari sama-sama niat baik). Yang kelima belas harus ada tettel, yang
makna filosofinya torè samè salèng bhuntèl pangèstona è ḍâlem atè (mari
saling menjaga cinta dan kasih sayang di dalam hati). Yang keenam belas harus
ada lemper, maksudnya, lowar ḍâlem nyopprè mèmper otabâ samè
pangèstona (luar dalam supaya sama cinta dan kasih sayangnya). Yang ketujuh belas harus ada jhâjhân
cakkra, maksudnya kana’ ḍuwâ’ sè abhâkalan sopajâ atoro’ oca’ jhâ’
kantos malang sara, nyopprè bisa ḍâpa’ ḍâ’ pangara (dua anak yang
bertunangan harus patuh kepada orang tua agar langgeng sampai tercapai akad
nikah). Yang kedelapan belas harus ada jhâjhân kajhu apo, yang maksudnya
aropa’aghi pandu’a moghâ tekka’a jhuḍhuwâ asarengnga kasraèpon Ghustè Allah
tor ridâèpon rèng seppo (merupakan do’a semoga menjadi jodoh bersamaan
dengan kehendak Allah dan rida orang tua).
Jika
kita amati beberapa penjelasan sebelumnya, semua apa yang diciptakan para
leluhur zaman dahulu, seperti tata cara dalam nalè’è paghâr/bhâbhâkalan
yang sudah menjadi adat dan kebiasaan masyarakat Madura mempunyai maksud dan
tujuan yang baik. Para leluhur zaman dahulu menciptakan sesuatu tidak
sembarangan, akan tetapi mengandung maksud dan tujuan yang baik. Maka dari itu,
kita sebagai orang Madura, lebih-lebih para pemuda, mari kita menjaga, merawat,
dan melestarikan adat dan kebiasaan para leluhur, jangan sampai tergiur dengan
budaya-budaya asing yang tidak sesuai dengan jati diri orang Madura.
1.
Tanda yang
biasanya berarti barang yang ada tandanya tidak boleh diambil oleh orang lain
karena sudah ada yang punya.
2.
Daun pohon
siwalan
3.
Tata krama
atau adat di Madura
Tulisan di atas pernah diterbitkan di Buku "UPACARA ADAT MADURA (Merawat Tradisi dan Kearifan Lokal) yang diterbitkan oleh Edulitera 2021. LKM Bhindhârâ Saod SMAN 2 Sumenep.
Nalè’è paghâr aropa’aghi sala sèttong lalampan neng Madhurâ
sè samangkèn ampon kaonang kalabân sambhâdhân bhâbhâkalan otabâèpon nyabâ’
jhâjhân. Ḍâlem lalampan nalè’è paghâr kasebbhut ta’ jhujhuk ḍâ’ lampa nalè’è
paghâr, nangèng bâḍâ lir-ghumèlirrèpon. Ngabidhi arasan, abhisan, kantos
atarètan. Sè kapèng sèttong bâḍâ oca’ arabâs jhâlân (bâḍâ sè nyambhât ''arabâs paghâr''). Lir-ghumèlirrèpon èkabidhi
ngangèn, nyalabhâr, kantos matoju’ oca’. Ngangèn èngghi ka’ḍinto mèrengngaghi
kabhâr, kèr-mèkker è ka’ḍimma bâḍâ parabân. Kapprana è jhâman ḍhimèn neng
Madhurâ sè nyarèyaghi jhuḍhu ka’ḍinto orèng seppona. Manabi samangkèn ampon
noro’è jhâman, na’-kana’ pas nyarè dhibi’ kaangghuy dhâddhi bhâkallèpon. Mèlaèpon
rèng seppo ka’ḍinto kèr-mèkkèr, "Ḍimma yâ, bâḍâ parabân sè cocok ka tang
ana’?" Saamponna ngangèn èterrossaghi nyalabhâr. Nyalabhâr ka’ḍinto rèng
seppo ajhâlân, anya-tanya ka orèng sè semma’ ḍâ’ parabân kasebbhut, bhâ’
lerressa è ka’ḍissa’ bâḍâ na’-kana’ parabân tor anya-tanya ngèngèngè sèttong
parabân kasebbhut anḍi’ bhâkal ponapa bhunten. Manabi
ampon nyata jhâ’ parabân kasebbhut ta’ anḍi’ bhâkal otabâ taḍâ’ sè anḍi’, pas
èterrosaghi matoju’ oca’. Ḍâlem parkara matoju’ oca’ ka’ḍinto biyasaèpon rèng
seppona lancèng pas ngangghuy pangaḍâ’ kaangghuy mènta parabân. Tojjhuwânna
ngangghuy pangaḍâ’ ka’ḍinto nyopprè manabi bâḍâ pa-ponapa sè korang saè, pangaḍâ’
ka’ḍinto èyarep dhâddhi penengah.
Ḍâlem matoju’ oca’ otabâ mènta parabân biyâsaèpon orèng
Madhurâ bânnya’ sè aghuna’aghi oca’ kèyasan. Ompama, "Cabis pamator ka’ḍinto,
dhân kaulâ èkon-pakon Man Punadin ka’ḍinto. Bhâ’ lerressa panjhennengngan
ngaghungè mano’? Manabi mano’na panjhennengngan taḍâ’ sè ngorongè, èkorongana
dhân kaulâ". Rèng seppona parabân pas aḍhâbu, "Mator sakalangkong,
nangèng mangkèn ḍhimèn, kaulâ ghi’ arembhâghâ sabhâlâ, panjhennengan ḍuwarè
tello arè abâli polè ḍâ’ ka’ḍinto". Ka’ḍinto manabi rèng seppona parabân
kasebbhut ghi’ parlo arembhâk sareng tan-tarètanna, ḍi-majhâḍi’na, tor
salaènnèpon. Bâḍâ jhughân sè jhujhuk èpotos/ aparèng kapotosan narèma ponapa
bhunten bâkto ghâpanèka jhughân. Saompama manabi ampon narèma, biyâsaèpon bâḍâ ḍhâbu
ḍâri rèng seppona parabân. Ompama manabi rèng seppona parabân ka’ḍinto orèng
ta’ anḍi, otabâ orèng anḍi’ nangèng ta’ lèbur ka tèngka sè rajâ, rèng seppona
parabân kasebbhut pas ètoro’è pamator, "Kaulâ è ka’ḍinto sapanèka’an, taḍâ’
ponapa. Ḍâlem lampa nalè’è paghâr/ otabâ lalamaran nyabâ’ jhâjhân, kaulâ
nyo’ona accer lèntè. Ajjhâ’ kantos accer bhulârâk. Sè èso’on rabuna sareng
kaulâ namong rèng seppona". Accer
lèntè maksottèpon ḍâlem partèngkan/ lampa nalè’è paghâr kasebbhut ta’ èrajâi,
namong nè’-kènè’an. Sè ngèrèng sakonè’. Manabi ampon bâḍâ ḍhâbu saka’ḍinto ḍâri
bhisan binè’, ajjhâ’ kantos lampa nalè’è paghâr/ bhâbhâkalan sè bhâḍhi kalampan
pas èrajâi, nyopprè ta’ andhâddhiyâghi sala, pas èyangghep ḍhâbuna bhisan binè’ ta’ èrèken.
Ḍâlem lalampan nalè’è paghâr ka’ḍinto kapparana neng
Madhurâ bâḍâ rarengghân otabâ ghât-bârâghât sè kodhu èbhâkta, sè samangkèn
ampon para’ èlanga amarghâ sabâgiyân magahârsarè madhurâ ampon ta’ aguna’aghi
rarengghân kasebbhut amarghâ ngagghep malarat bhâḍiyânna tor kaḍhâng bâḍâ
bârâghât manabi ngobângè abâk malarat sè mangghiyâ. Mèlaèpon maghârsarè Madhurâ
sabâgiyân ampon aghântè’è rarengghân otabâ ghât-bârâghât kasebbhut kalabân
ghât-bârâghât/ jhâjhân-jhâjhân laèn sâ èyangghep lèbur katèngalanna tor
ghâmpang abhâḍhina. Manabi saka’ḍinto ampon jhârna’ jhâ’ sabâgiyân orèng Madhurâ
ampon ta’ parduli tor ta’ ngèstowaghi ḍâ’ pa-ponapa sè ampon ècèpta sareng para
seppo jhâman ḍhimèn sè ampon dhâddhi adhât tor kabiyâsa’an neng Madhurâ.
Dhinèng rarengghân ḍâlem lalampan nalè’è paghâr otabâ
nyabâ´ jhâjhân èngghi ka’ḍinto; sè kapèng sèttong kodhu bâḍâ sèrè pènang, sè
ghâḍhuwân ma’na sasemmon/ makna filosofi
nyoppèya masèret talè pamènang. Maghârâna, arajhegghâ kana’ ḍuwâ’ sè abhâkalan.
Sè kapèng ḍuwâ’ sèrè pènang kasebbhut tanto èbâḍḍhâi cemmong. Sè ghâḍhuwân
maksod tor tojjhuwân nyopprèya kana sè abhâkalan, sadhâjâ bhâlâ karabhâ bhisan
lakè’ tor bhisan binè’ pangèstona paḍâ’â ngemmong. Sè kapèng tello’ ḍâlem
cemmong kasebbhut kodhu bâḍâ kapor. Sè ma’na sasemmonnèpon ghâḍhuwân maksod tor
panyo’on ḍâ’ Ghustè Allah malar moghâ dhâddhi sampornana. Sè kapèng empa’ bâḍâ
ghâmbhir, ma’na sasemmonnèpon malar moghâ dhâddhi ghumbhirâna. Sè kapèng lèma’
bâḍâ bherrâs potè saperghem, sè ghâḍhuwân maksod nanḍhâ’âghi, ngessa’aghi
nèyat, nekkanè hajhât, saghulina atè sè bâḍâ neng bâi’ ḍâlem. Sè kapèng ennem
kodhu bâḍâ ghulâ kobhi, sè maksottèpon sadhâjâ bhâlâ karabhâ ampon koko
kakabbhi. Sè kapèng pètto’ kodhu bâḍâ topa’, sasemmonnèpon pangèsto sè ampon paḍâ
sèpa’. Sè pongkasan, sè kapèng petto’ ḍâlem cemmong kasebbhut kodhu bâḍâ
leppet, sè maksottèpon macellep ḍâ’ bhâlâ karabhâ sè abhisan tor nyopprè tambâ
rapet. Sè kapèng bâllu’ bâḍâ ghedḍhâng sakèjhâng sè parlambhângngèpon nanḍhâ’âghi
nganḍhek parabân. Manabi ghedḍhâng kasebbhut ghedḍhâng bisusu/ ghedḍhâng susu
parlambhângngèpon ta’ abit polè bhâkal nyedḍhek temmo otabâ gajhâk akabin. Sè
kapèng sanga’ bâḍâ palotan, sè maksottèpon mapolong tarètan. Sè kapèng sapolo
kancana palotan kasebbhut tanto bâḍâ cocor sè maksottèpon jhâ’ sampè’
mèrengngaghi/ atoro’ pangaco nyopprè lalampan sè ampon kalampan kalabân saè ta’
ancor. Bâḍâ sè nyambhât kocor. Maksottèpon jhâ’ ko-angko nyopprè ta’ ancor. Sè
kapèng sabellâs kancana palotan kasebbhut ètoro’è kalabân kalembin, sè maksottèpon
manabi kaèdhi sareng Allah malar moghâ èngghâl akabin. Sè kapèng sabellâs kodhu
bâḍâ dhudhul, sè sasemmonnèpon dhulat asokkor. Sè kapèng ḍubellâs kodhu bâḍâ
bhâjhik. Bâjhik ka’ḍinto ḍâri oca’ Jhâbâ weci,
neng madhurâ beccè’. Maksottèpon torè samè nèyat saè. Sè kapèng tello
bellâs kodhu bâḍâ tettel, sè ma’na sasemmonnèpon torè samè salèng bhuntèl
pangèstona è ḍâlem atè. Sè kapèng pa’ bhellâs kodhu bâḍâ lemper, ma’na
sasemmonnèpon lowar ḍâlem nyopprè mèmper otabâ samè pangèstona. Sè kapèng lèma
bellâs kodhu bâḍâ jhâjhân cakkra, sè ma’na sasemmonèpon kana’ ḍuwâ’ sè
abhâkalan sopajâ atoro’ oca’ jhâ’ kantos malang sara, nyopprè bisa ḍâpa’ ḍâ’
pangara. Sè kapèng nem bhellâs kodhu bâḍâ jhâjhân kajhu apo, ma’na
sasemmonnèpon èngghi ka’ḍinto aropa’aghi pandu’a moghâ tekka’a jhuḍhuwâ
asarengnga karsaèpon Ghustè Allah tor ridâèpon rèng seppo.
Aḍhâsar pan-ponapan sè ampon èjhârbâ’âghi è attas,
sadhâjâ rarengghân sè dhâddhi adhât tor kabiyâsa’anna maghârsarè Madhurâ sè
ampon ècèpta sareng para seppo ḍâlem lalampan nalè’è paghâr sadhâjâna aghânḍhu’
maksod tor tojjhuwân sè saè. Para seppo jhâman ḍhimèn nyèpta pa-ponapa ka’ḍinto
ta’ bân-sarobân, nangèng aghânḍhu’ maksod tor tojjhuwân saè. Pramèla ḍâri ka’ḍinto
ngèrèng bhâdhân kaulâ sareng para ajunan nyopprèya ngèstowaghi, mèyara, tor
ngopènana pa-ponapa sè ampon dhâddhi adhât tor kabiyâsa’an para seppo Madhurâ,
jhâ’ kantos tabhâjâk, taghuḍhâ, tor kasem-sem ḍâ’ kabhuḍhâjân manca sè ampon
ta’ sorop sareng tèn-atènna orèng madhurâ.
Ka Bluto lèbât kona lè’ Hajâr
Ka Bhâlighâ ngala' burnè
Saka’ḍinto jhâjhârbâ’ân nalè’è paghâr
Malar moghâ mèghunanè
Mellè bujâ ka Dhuwara
Pamolèna cè’ seppèna
Bhuḍhâjâ Madhurâ torè pèyara
Jhâ’ pas dhina nyopprè ta’ mosna
Rarèngeddhân sè bâḍâ neng
ghâmbhâr è attas (Rèng Madhurâ Ta’ Kèngèng Ghâḍhuwân Pangghâliyân Adigâng
Adigung Adiguna, Sabâb Maossa Namong Dhârma) sè ètojjhuwâghi ḍâ’ bhâdhân kaulâ sareng panjhennengngan mènangka
rèng Madhurâ kodhuna kabhuntèl è ḍâlem atè, kabhughel sekken neng pangghâliyân,
kaopèn eddhet patèn è ḍâlem bhâtèn. Nangèng kanyata’an sè bâḍâ neng jhâman
samangkèn rassaèpon rarèngeddhân è attas ampon molaè rempèk, korpas rorro, ngalotor atalembuyân ḍâri rèng Madhurâ, ponapa
polè para ngangoḍâdhân. Orèng Madhurâ sè kodhuna ngopènè tor mertè pa-ponapa sè
ampon ècèpta tor èbulângngaghi bânga seppo, samangkèn ampon molaè loppa tor ta’
parduli amarghâ èlompa’ kabhuḍhâjân-kabhuḍhâjân manca sè saèstona ta’ cocok
sareng tèn-atènna orèng Madhurâ.
Ponapa
sè èmaksod Adigâng Adigung
Adiguna?
Adigâng ka’ḍinto
èkoca’aghi ḍâ’ orèng sè anggâ’/sombong amarghâ ngambhuwâghi rajâna abâ’.
Abâ’na ampon apangrasa palèng soghâ’, apangrasa palèng kowat, aora’ kabâ’
atolang bessè, apangrasa ampon taḍâ’ orèng laèn salaèn abâ’na. Ètatta’ ta’ mèḍḍhi’,
ètèngghâr ta’ meḍḍhâs, manabi namong saḍâ’/arè’ èghâbây èn-maènan, èyangghep
ghuringnga ghedḍhâng sè èbhâḍhi ghu’-ghângghu’ sabbhân lagghu. Ta’ ennèng bâḍâ
orèng sala caca sakonè’ ka abâ’na napa’ nampèlèng, norkop, nerkem, sanajjân ta’
sabhânḍhing kalabân kasala’anna. Paralon/sellangngnga aèngnga ècapo’ ghenjhâ
sapèna tatangghâna, nongghul saḍâ’ acaroghâ, ka’ḍinto sè èkoca’ adigâng, abâ’na
apangrasa dhâddhi pujangga.
Adigung èkoca’aghi
ḍâ’ orèng sè anggâ’/sombong amarghâ ngambhuwâghi pangkat otabâ jabatan.
Amarghâ samangkèn ampon dhâddhi orèng, bhidhâ sareng ghi’ ḍhimèn, ghi malarat
nyarè tedḍhâ’ân, ghi’ alènglèng nyarè ènjhâman obâng. Samangkèn amarghâ ampon
soghi, ampon apangkat tèngghi, lajhu ta’ patè ngarghâi tor ta’ ngormat ka orèng
laèn. Apangrasa dhibi’na ampon dhâddhi orèng aghung, ampon dhâddhi orèng
tèngghi. Manabi bâḍâ orèng mèskèn atamoy ka compo’na, ta’ èpangghi’i. Kaḍhâng
èpangghi’i nangèng ta’ èladhinè kalabân saè. Manabi orèng sè sajhâjhâr
dhârâjhâddhâ sareng abâ’na èladhinè kalabân saè. Adhâ’-bhidhâ’âghi orèng. Manabi
bâḍâ orèng sè atanya orèng sè sa-daerah sareng abâ’na lajhu ngoca’ ta’
kennal, sanaos saèstona onèng tor kennal, nangèng amarghâ ta’ sajhâjhâr sareng
pangkaddhâ abâ’na, lajhu ngoca’ ta’ onèng tor ta’ kennal. Adigung jhughân
èkoca’aghi ḍâ’ orèng sè anggâ’/sombong amarghâ ngambhuwâghi katoronan.
Marghâ rèng seppona apangkat, kadhi kalèbun, tentara, polisi, DPR, bupati,
gubernur, presiden, otabâ amarghâ rèng seppona bâjingan, asongot pangerrat
ajânggu’ cakkong, taḍâ’ rèng bângal ka rèngtowana, lajhu andhâddhiyâghi
anggâ’/sombong ka abâ’na. Abâ’na ta’ kennèng salaè sakonè’ bân kancana,
mamadhul ka rèng towana.
Adiguna èkoca’aghi
ḍâ’ orèng sè anggâ’/sombong amarghâ ngambhuwâghi kapènterran. Abâ’na
ampon apangrasa palèng pènter, amarghâ sakola’anna ampon tèngghi, orèng laèn lajhu
èyangghep bhuḍhu sadhâjâ. Namong abâ’na sè pènter. Ghâmpang nyalè tor
nyala’aghi ḍâ’ orèng laèn. Nangèng saèstona manabi èsoro ngalakonè kadhi orèng
sè ècalè abaâ’na ta’ onèng. Namong onèngnga marèksa tor nyalè lalakonna orèng.
Manabi bâḍâ orèng otabâ kancana sè ta’ sabhânḍhing kapènterranna sareng abâ’na,
ta’ sabhânḍhing sakola’anna, ta’ èkakanca, ta’ patè èsapa, ta’ salpa’. Sè
èkakanca namong orèng sè sabhânḍhing otabâ sajhâjhâr sareng abâ’na.
Aponapa orèng
Madhurâ ma’ ta’ kèngèng ghâḍhuwân pangghâliyan adigâng adigung adiguna?
Orèng Madhurâ ta’
kèngèng ghâḍhuwân pangghâliyân/bâbâtek adigâng adigung adiguna amarghâ manossa
namong dhârma. Maksottèpon manossa ka’ḍinto ta’ ghâḍhuwân ghuli enneng
dhibi’, ta’ ghâḍhuwân kakowadhân tor kakobâsa’an, manossa namong atarèka/usaha,
sadhâjâna sè nantowaghi sè Kobâsa, èngghi ka’ḍinto Ghustè Allah Pangèranna
bhâdhân kaulâ panjhennengngan. Sanajjân abâ’ èparèngè soghâ’, èparèngè bârâs,
èparèngè kowat, tegghu, ta’ kèngèng lajhu ngènthèngngaghi ḍâ’ orèng laèn. Bâḍâ
sala rembhâk sakonè’ lajhu napa’ napoghâ, napa’ nampèlènga, saḍâ’ ètongghul
acaroghâ. Masthèna kodhu kaènga’è abâ’na bilâ sakè’na, kaènga’è abâ’na bilâ
towana, èngghi ghi’ èparèngè bârâs sareng Allah. Manabi abâ’na apangrasa
èparèngè tèngghi dhârâjhâddhâ sareng Allah otabâ apangrasa katoronanna orèng sè
tènggi dhârâjhât, ajjhâ’ kantos ngèntèngngaghi ḍâ’ orèng sè mèskèn, ajjhâ’
kantos adhâ’-bhidhâ’âghi orèng. amarghâ è ajunanna Allah bânnè
dhârâjhât/pangkat/jabatan sè mabhidhâ manossana, nangèng sè abhidhâ’âghi
è ajunanna Allah ka’ḍinto amal èbâdâna. Manabi abâ’ ka’ḍinto èpèrèngè pènter,
èparèngè èlmo, masthèna èsokkorè, ajjhâ’ kantos apangrasa pènter kadhibi’,
amarghâ ca’èpon ḍhâbuna rèng seppo, “Ghunong tèngghi bâḍâ sè atèngghiyân.” Maksottèpon,
sater-pènterrana abâ’ nèka, masthè ghi’ bânnya’ orèng sè apènterra, ghi’
akalarkaran orèng sè apènterran sareng abâ’, mèlana ta’ kèngèng apangrasa
pènter kadhibi’.
Manabi bhâdhân
kaulâ ghi’ ngakowa orèng Madhurâ kodhuna teptep ngokowè tor ngalampa’aghi rarèngeddhân
è attas èngghi ka’ḍinto “Ta’ kèngèng adigâng adigung adigunaa, sabâb manossa
namong dhârma.” Amarghâ saèstona taḍâ’
rèng Madhurâ ka’ḍinto anggâ’ otabâ sombong, taḍâ’ rèng Madhurâ bir-maèbir
kasoghiyân, taḍâ’ rèng Madhurâ bir-maèbir pangkat oatbâ jabatan, taḍâ’ rèng
Madhurâ bir-maèbir èlmo tor kapènterran. Bâḍâna rèng Madhura ka’ḍinto jhung nonḍu’ân,
jhung mabâ’ân, taḍâ’ rèng Madhurâ ghi-matèngghi abâ’. Manabi bâḍâ sè
ghi-matèngghi abâ’, ka’ḍinto parlo ètanya’agahi Madhurâ Madhurâ ka’ḍimma. Tako’
namong ngakona rèng Madhurâ, orèngnga aengghun neng Madhurâ, nangèng
panghâliyân/pèkkèranna orèng jhâuna. Malar moghâ bhâdhân kaulâ sareng
panjhennengngan ta’ kabilânga orèng sè adigâng adigung adiguna, sè dhâddhi
rèngsana mongghu sasamana, saèngghâ kaeccap orèng sè ta’ ngokowè tata krama adhât
parnata konana.
Metthèk korma è
Banasarè
Orèng nganḍung
ècopaè
Tata krama konana
torè pertè
Adigung adigung adiguna torè sènglaè
Serradhân è attas onèng èpaterbi' neng Majalah Jokotolè Balai Bahasa Jawa Timur edisi 25, (Juli-Desember 2021) Angghidhânnèpon: Harwiyanto
Ḍâ' rèdmorèd SMADA SONGENNEP èyatorè oladhi tor download kisi-kisi PAS Bhâsa Madhurâ è bâbâ ka'ḍinto akor sareng kellassèpon.
KISI-KISI PAS BHÂSA MADHURÂ KELLAS X
KISI-KISI PAS BHÂSA MADHURÂ KELLAS XI
Kali ini saya bagikan buku Bahasa Madura SD/mi mulai dari kelas 1-6 yang disusun oleh TIM Provinsi dan diterbitkan oleh Dinas Pendidikan Provinsi Jawa Timur. Bagi teman-teman yang membutuhkan silahkan download di bawah ini.
Download Buku Bahasa Madura SD/MI Kelas 1 klik di sini!
Download Buku Bahasa Madura SD/MI Kelas 2 klik di sini!
Download Buku Bahasa Madura SD/MI Kelas 3 klik di sini!
Download Buku Bahasa Madura SD/MI Kelas 4 klik di sini!
Download Buku Bahasa Madura SD/MI Kelas 5 klik di sini!
Download Buku Bahasa Madura SD/MI Kelas 6 klik di sini!
Download Cover Buku Bhasa Madura Kelas 1-4 klik di sini!
Download Cover Buku Bhasa Madura Kelas 5 dan 6 klik di sini
Cara Menulis Bahasa Madura yang Benar klik di sini!
NILAI PSAS BHÂSA MADHURÂ 2025/2026 Kaator ḍâ' rèd-morèd SMP PLUS RAUDLATUNNASYI'IN sè ampon ngèrèng PSAS èyatorè oladhi tor ponḍhut ...