ARTIKEL/GHÂNCARAN (TÈLPON TOR HP)

Contona Ghâncaran 

 TÈLPON TOR HP

    Sabellunnèpon ajhârbâ’âghi ngèngèngè tèlpon, langkong ḍhimèn ajhârbâ’âghiyâ ngèngèngè bhâsa. Parlo ajunan kaèmodhi jhâ’ bhâsa ka’ḍinto bâḍâ 3 macem, èngghi ka’ḍinto bhâsa tolès, bhâsa lèsan, sareng bhâsa isyarat. Sè èmaksod bhâsa tolès èngghi ka’ḍinto bhâsa sè èpâḍâpa’ kalabân ètolès/ èserrat. Bhâsa lèsan èngghi ka’ḍinto bhâsa sè èpaḍâpa’ kalabân lèsan/ èḍhâbuwâghi. Prandhinèng bhâsa isyarat èngghi ka’ḍinto bhâsa sè èpaḍâpa’ kalabân isyarat (ghuli ennengnga bâgiyânna bhâdhân). Akadhi aonggu’, akèpek, sareng salaènnèpon. Ka’ḍinto bhâsana orèng buwi.          

Sabellunnèpon bâḍâ tèlpon, rèng-orèng ghi’ jhâman ḍhimèn kaangghuy maḍâpa’ kaparlowannèpon ḍâ’ orèng laèn aghuna’aghi sorat. Manabi abhâḍhi sorat bhunten ta’ èkettik, nangèng èserrat (ètolès). Ghi’ parlo prangko sareng salaènnèpon. Jhughân ḍâpa’na abit.

Kabâḍâ’ân sabbhân taon otabâèpon sabbhân bâkto aobâ noro’ kamajhuwânnèpon jhâman. Pongkasanèpon napa’ ḍâ’ pakakas sè èsambhât sareng tèlpon. Pasèra ḍâ’-aḍâ’na sè mangghi tèlpon ka’ḍinto? Parlo èkaghâli/ èkaonèngè jhâ’ sè mangghi ḍâ’-aḍâ’ tèlpon èngghi ka’ḍinto Alexander Graham Bell orèng Skotlandia èpangghi taon 1876. Alhamdulillah kalabân bâḍâna tèlpon bisa maghâmpang tor malancar komunikasi otabâ maghâmpang ngatorraghi berta otabâèpon bhâr-kabhâr ḍâ’ orèng sè èkaparlo.  

Anangèng parlo èkaghâli jhâ’ tèlpon jhâman ḍhimèn sareng tèlpon jhâman samangkèn bhidhâ. Ponapa bhihâèpon? Tèlpon jhâman ḍhimèn manabi nèlpon nomer otabâ angka sè èkaparlo mabi èpèddhel otabâèpon èlènglèng. Manabi tèlpon jhâman samangkèn karè mècè’ otabâ neddhel angka sè èkaparlo. Sa’amponna ka’ḍinto bâḍâ polè tèlpon sè sajân ghâmpang èghuna’aghi, èngghi ka’ḍinto sè èsambhât handphone otabèâpon hp. Ca’èpon bhâsa inḍonèsia èsambhât telepon genggam. Hp ka’ḍinto bisa èbhâkta ḍâ’ ka’ḍimma bisaos kong-langkong ḍâlem parjhâlânan manabi bâḍâ berta sè parlo èkèrèm otabâ berta sè parlo ètarèma.

Hp jhâman ḍhimèn sareng jhâman samangkèn jhughân bhidhâ. Terros aobâ langkong saè noro’ obâna tor kamajhuwânnèpon jhâman. Ngabidhi ḍâri HPèpon bisaos ampon bhidhâ. Hp jhâman ḍhimèn bârnana ghâmbhâr neng HPèpon namong abârna potè celleng, ta’ aèssè laghu, namong amonyè not nèt not. Sa’amponna ka’ḍinto ngombâr hp sè abârna ghambhârrèpon tor monyèna langkong saè èngghi ka’ḍinto sè èsambhât hp monoponik.  Saterrossèpon ngombâr polè sè langkong saè èngghi ka’ḍinto hp sè ampon aèssè laghu-laghu/ musik nangèng taḍâ’ sowarana, namong tabbhuwânna bisaos sè èsambhât hp poliponik. Mèlaèpon hp  sè kalowar ḍâ’-aḍâ’ sè namong amonyè not nèt not sareng rèng Madhurâ pas èsambhât hp nèt nè nèt. Mala sareng sabâgiyân ngangoḍâdhân hp sè kalowaran ḍâ’-aḍâ’ ka’ḍinto manabi amonyè è nya’-bânnya’na kancana pas èco-koco tor èkaghâ-jâ’ kalabân oca’, ‘’Sapa ngèbâ ebbum (bom) yâ?’’. Prandhinèng hp sè ampon 3 macem ka’ḍinto ghunaèpon lagghi’ samè, namong aghuna mènangka nèlpon tor sms. Ampon sakalangkong bhunga tor lèbur manabi bâḍâ tèlpon otabâ sms. Kong-langkong ngangoḍâdhân. Manabi manabi bâḍâ tèlpon otabâ sms cè’ pèragghâ, kabhuru sè ngangka’a tèlponna otabâ maca’a sms-sa, ponapa polè sè nèlpon otabâ sms orèng sè èkalèburi.

Dhinèng hp jhâman samangkèn ampon langkong saè. Ampon bânnya’ kasaèyan-kasaèyan noro’ kamajhuwânnèpon jhâman. Manabi hp jhâman ḍhimèn namong èghuna’aghi nèlpon tor sms, nangèng noro’ kamajhuwânnèpon teknologi kantos samangkèn ampon bânnya’ tambâ’ân-tambâ’ân sè masaè mongghu manossa. Saè tambâ’ân ghât-bârâghât sè bâḍâ è ḍâlemma akadhi bâḍâna kamèra, tor laènnèpon jhughân kadhi tambâna media sosial sè sakalangkong maghâmpang mongghu manossa. Manabi ḍhimèn ghi’ bhuru bâḍâ hp black berry ḍâlem ngatorraghi berta tor narèma berta sareng orèng laèn èpaghâmpang kalabân BBM (BlackBerry Messenger).  Saterrossèpon ngombâr hp android tor ngombâr medsos WA (WhatsApp) sè kantos samangkèn lagghi’ aropa’aghi media sosial sè cè’ parlona mongghu maghârsarè saantèro alam. Ngabidhi ngombârrâ medsos WA adhâddhiyâghi lobârrâ rèng-orèng sè aghuna’aghi BBM (BlackBerry Messenger). Amarghâ ca’èpon maghârsarè, WA (WhatsApp) langkong saè ḍâri BBM (BlackBerry Messenger). Tor salagghi’ bânnya’ media sosial sè laèn sè maghâmpang tor manyaman lalakonna manossa akadhi IG, FB, Telegram, tor samacemmèpon. Ponapa polè sareng bâḍâna video call bisa nambhâi kerrong ḍâ’ sè èkaparlo. Akadhi bâḍâna panyakè’ corona sè èpatoron sareng Allah taon 2020 ngabidhi mamolanna bulan Maret 2020 sadhâjâ rèd-morèd ta’ èparèngngaghi ajhâr neng sakola’an sareng pamarènta amarghâ tako’ ètangko panyakè’, nangèng mabi ajhâr neng po’-compo’ kalabân aghuna’aghi cem-macemma aplikasi ḍâlem ajhâr. Parkara se saka’ḍinto ḍâlem ajhâr è po’-compo’ tanto aghuna’aghi cem-macemma teknologi.

Para maos, bâḍâna kamajhuwân kas-pakakas/ teknologi parlo èsokkorè. Dhâddhi ampon jhârna’ asareng kamajhuwânnèpon teknologi bisa maghâmpang sadhâjâ kalakowan sè èkaparlo sareng sadhâjâ orèng. Bâḍâna kamajhuwânnèpon teknologi akadhi tèlpon sareng hp èyarep nyopprè èghuna’aghi ḍâ’ kalakowan sè saè. Mèlaèpon sabâgiyân sareng rèng-orèng jâhât èghuna’aghi kaangghuy kalakowan sè jhubâ’. Parkara ka’ḍinto ta’ kèngèng, kong-langkong ḍâ sadhâjâ rèd-morèd è ka’ḍimma’a bisaos sè asakola. Kaangghuy ka’ḍinto ta’ langkong bhântowannèpon sadhâjâ ru-ghuru nyopprèya mertè tor maèmot rèt-morèttèpon nyopprè aghâma, naghârâ, tor bhângsa ka’ḍinto salamet. Amin...! 

 Metthèk neng Buku Bhâsa Sangkolan Kellas X, angghidhânnèpon: H. Abdir Arifin

Struktur Artikel (Lengkap dengan Video Pembelajarannya)

Anthat/Sosonan Ghâncaran (Struktur Artikel)

                       Ghâmbhârrâ mamolanna ghâncaran.

Video jhâjhârbâ'ân Sosonan Ghâncaran èyatorè pècè' è ka'ḍinto!          

Anthat/ sosonan ghâncaran umumma ѐngghi ka’ḍinto:

1.    Bhul-ombhul (judul)

Bhul-ombhul biyâsaèpon aghâmbhârrâghi èssè. Mèlaèpon sè bhâḍhi maos otabâ maca ghâncaran ngaghâli otabâ onèng langkong ḍhimèn sabellunna maos otabâ maca ghâncarannèpon.

2.    Alinia pamokka’

Alinia pamokka’ aropa’aghi alinia sè kabidhân/ sè mamolan è ḍâlem ghâncaran kaangghuy ngaterraghi nojjhu ḍâ’ alinia èssè.

3.    Alinia sѐ ajhârbâ’âghi (ѐssѐ)

Alinia èssè aropa’aghi alinia sè palèng parlo sè ajhârbâ’âghi èssè ponapa sè ampon dhâddi tema jhughân bhul-ombhul.

4.    Alinia panotop

Alinia panotop aèssè pongkasan pangghâliyân (kesimpulan) sè kaḍhâng jhughân bisa aèssè pangarep-pangarep ḍâ’ para maos (pembaca).

Contona ghâncaran sè ampon ètantowaghi anthat/sosonannèpon èyatorè pècè' è ka'ḍinto

Sosonan (struktur) ghâncaran ѐpantha polѐ dhȃddhi 3 macem, ѐyantarana:

1.    Sosonan (struktur) paragraf

È sabbhȃn-sabbhȃn paragraf biyȃsaѐpon aѐssѐ sèttong pokeddhâ paragraf otabâèpon poko’ pѐkkѐran (pokok pikiran) sareng okara sѐ ajhârbhâ’âghi otabâ okara katerrangan (kalimat penjelas). Dhinѐng pokeddhâ paragraf otabâèpon poko’ pѐkkѐran ka’ḍinto bisa bȃḍȃ ѐ mamolanna paragraf, bisa jughȃn bȃḍȃ ѐ pongkasanna / panotobbhâ paragraf. Manabi bȃḍȃ ѐ mamolanna paragraf ѐnyamaѐ paragraf deduktif, dhinѐng pokeddhâ paragraf otabâèpon poko’ pѐkkѐran sѐ bȃḍȃ ѐ pongkasanna/ panotobbhâ paragraf ѐngghi ka’ḍinto ѐnyamaѐ paragraf induktif.

Contona paragraf deduktif:

            Hp ghâḍhuwân pèghuna sè cè’ parlona mongghu manossa ḍâlem rè-saarèèpon. Manabi jhâman ḍhimèn rèng-orèng maḍâpa’ berta ḍâ’ orèng laèn sè ta’ èkapolong mabi aghuna’aghi sorat. Sorat sè èghuna’aghi ghi’ parlo bâkto abit sè napa’a. kaḍhâng sorat kasebbhut ghi’ èkèrèm lèbât POS manabi jhâu, èkèrèm lèbât orèng manabi abâk semma’ tojjhuwân sorattèpon. Nangèng samangkèn ampon bâḍâ hp sè bisa maḍâpa’ berta ḍâlem bâkto sè lekkas. Ḍhimèn hp namong aghuna mènangka pakakas kaangghuy nèlpon tor sms, nangèng samangkèn ampon bânnya’ pèghunaèpon kaangghuy maghâmpang lalakonna manossa ḍâlem rè-saarèèpon. Akadhi tambâ’ân pakakas kamera, bisa internet, pakakas kaangghuy nyèmpen foto, video,  tor salaènnèpon.

Sè èyeccab kandhel/ tebbel neng paragfar è attas aropa’aghi pokeddhâ paragraf.

Contona paragraf induktif:

            Bâḍâna kamajhuwân teknologi modern akadhi hp ta’ sadhâjâna adhâddhiyâghi kasaèyan, nangèng bânnya’ jhughân dhâddhi sabâb lalakon-lalakon sè korang saè kong-langkong mongghu ngangoḍâdhân, akadhi ghâmpangnga èghuna’aghi nyarè tor mokka’ pa-ponapa sè korang patot, ompama mokka’ ghâmbhâr sè aèssè bâbinè’ sè ngangghuy kalambhi sè korang saè. Kalabân langkong majhuna teknologi sadhâjâ pa-ponapa sè saè jhughân sè korang saè ghâmpang èpangghi nèng hp.  Manabi na’-kana’ otabâèpon ngangoḍâdhân sè ampon onèng tor mèkkèr kèraèpon lalakon-lalakon ponapa sè dhâddhi saè, maontong abâ’na tanto aghuna’aghi hp kaangghuy kaparlowan-kaparlowan sè saè. Nangèng sabhâlikkèpon, manabi na’-kana’ otabâèpon ngangoḍâdhân sè ta’ mèkkèr kadhi kasebbhut tanto aghuna’aghi mongghu parkara-parkara sè korang saè. Ampon bânnya’ kadhâddhiyân-kadhâddhiyân jhâman samangkèn na’-kana’ rosak otabâèpon ta’ saè tèngka lakona marghâ hp, kong-langkong na’-kana’ sè korang bâbulângan tor korang èpertè sareng rèng seppowèpon. Mèlaèpon sadhâjâ rèng seppo mabi abulâng tor mertè pènottra-pènottrè’èpon ngaḍhebbhi kamajhuwânnèpon teknologi.

Sè èyeccab kandhel/ tebbel neng paragraf è attas aropa’aghi pokeddhâ paragraf.

2.    Sosonan okara (struktur kalimat)

a.    Okara lako (kalimat aktif)

Okara lako ѐngghi ka’ḍinto okara sѐ carѐtana kadhâddhiyȃn ḍȃri oca’ lako alѐsan.

Contona:

Paman  nyèram bhâko.

   J        C               L

 

Katerrangan:

                     J = jhejjher (subjek)

                    C = carѐtana (predikat)

                    L = lѐsan (objek)

b.    Okara nyanḍhȃng (kalimat pasif)

Okara nyanḍhȃng ѐngghi ka’ḍinto okara sѐ carѐtana ѐtѐbhȃnѐ kalakowan jhejjher.

Contona:

                Paona   ampon èpolong  sareng rama.

                       J               C                   L

 

c.     Okara samporna

Okara samporna ѐngghi ka’ḍinto okara sѐ jhejjer sareng carѐtana paḍȃ bȃḍȃ.

Contona:

                Bhu Anom nyangngar kopi.         

                    J              C               L

                                        

d.    Okara ta’ samporna

Okara ta’ samporna ѐngghi ka’ḍinto okara sѐ jhejjher otabȃ carѐtana taḍȃ’.

Contona:

                ngakan.

                      Arip.

3.    Sosonan oca’ (struktur kata)

Sosonan oca’ bâḍâ sè èsambhât:

Èmbuwȃn

Èmbuwȃn bȃḍȃ 3 macem, ѐngghi ka’ḍinto:

1)    Ter-ater (awalan)

ѐ, a, ta, ma, ka, sa, pa, koma, kamѐ, kapѐ, pѐ,

Contona: èkakan, maranta, papolong, pètodhu.

2)    Panotѐng (akhiran)

ѐ, a, an, en, na, ana, aghi

Contona: tako’an, noro’è, pobuwâghi.

3)    Sessellan (sisipan)

ar, al, om/um, en/ ѐn, in

Contona: ghâribbhung, ghâlimpo’, somekkar, pènarèng.

Oca’ camporan (kata majemuk)

Oca’ camporan ѐngghi ka’ḍinto ḍuwȃ’ oca’ sѐ ѐpasѐttong kantos gaḍhuwȃn / anḍi’ sѐttong artѐ.

        Contona: petteng calèmot, roma sakè’, lakè’ binè’, anḍhâp asor.

 

Kaangghuy langkong jhârna’na ngèngèngè sosonan ghâncaran èyatorè maos BTP Bhâsa Sangkolan Kellas X.

Video jhâjhârbâ'ân Macemma Ghâncaran èyatorè pècè' è ka'ḍinto! 

Video jhâjhârbâ'ân sosonan ghâncaran èyatorè pèce' è ka'ḍinto!

Contona Ghâncaran èyatorè pècè' è ka'ḍinto!