Nyonglèr Thog-lanthogghâ Bhuḍhâjâ Pangèran Katanḍur
Kacatora è jhâman ḍhimèn nalèka sabellunnèpon aghâma
Islam maso’ ḍâ’ naghârâ Songennep, Kyaè Baidawi sè kaonang kalabân sambhâdhân Pangèran Katanḍur
mènangka bâjâèpon Sunan Kudus rabu ḍâ’ Songennep ka’angghuy nyebbhârrâghi
aghâma Islam. Nalèka ghâpanèka maghârsarè Songennep salagghi’ laèb. Ta’ namong
laèb tedḍhâ’ân tor ḍi’-anḍi’, nagèng laèb jhughân mongghu pangaonèngan aghâma.
Pangèran Katanḍur anteng tor somangat ḍâlem
molang aghâma mongghu maghârsarè Songennep. Neng mamolan Pangèran katanḍur
nyebbhârraghi tor ngennallaghi Aghâma Islam mongghu maghârsarè, èngghi ka’ḍinto
kalabân cara manḍi’i rèng-orèng sè bhâḍhi maso’ Islam. Sareng orèng Madhurâ
adhât/ ritual ka’ḍinto ènyamaè èdhudhus, sè artè’èpon èpanḍi’i. Mèlaèpon Pangèran Katanḍur èsambhat
Sunan Padhusan.
 |
| foto Asta Katanḍur |
Pangèran
Katanḍur jhughân ngaghungè kalebbiyân tor kajunèlan ḍâlem tata caraèpon atanè,
mèlaèpon ajhâjhuluk Pangèran Katanḍur. Tanḍur
asallèpon ḍâri oca’ Jhâbâ sè artè’èpon namèn. Salèrana salaèn molang èlmo
aghâma jhughân molang tata caraèpon ḍâlem atanè, tor molang caraèpon aghuna’aghi rarengghân sè
biyâsa èghuna’aghi maghârsarè ḍâlem atanè. Akadhi carana aguna’aghi nangghâlâ,
salaghâ sareng salaènnèpon. Parkara sè saka’ḍinto sorop sareng kabhutowânnèpon maghârsarè, sè nalèka
ghâpanèka ampon para’ pegghâ’â pangarep (putus
asa) ngèngèngè tanè.
Kacatora nalèka ghâpanèka maghârsarè ampon bânnya’ sè maso’ Islam jhughân maghârsarè ampon jhâjâ rajjhâ, tor taremtem ḍâlem atanè lantaran Pangèran Katanḍur. Pramèla, ḍâri sakèng pèragghâ ḍâlem kèngèng hasèl tanè, nalèka laot ḍâlem asaka’, nyalaghâ, maghârsarè pas ngaddhu sapè’èpon kalabân èpaburu tor ètongko’è, sè samangkèn ampon ènyamaè kerrabhân sapè. nangghâlâ otabâ salaghâ èyobâi otabâ èghântè’è kalèlès. Ḍâlem addhuwân ghâpanèka maghârsarè pâḍâ ngopènè, mèyara sapè’èpon kalabân saè. Mèlaèpon sadhâjâ sapè ghâḍhuwânna langkong saè.
Ma’na parsemmon/ filosofi
kerrabhân sapè
Ḍâlem kerrabhân sapè ka’ḍinto bâḍâ ḍuwâ’ sapè. Sapè sè kangan ènyamaè sè
panglowar, sapè sè kacèr ènyamaè pangḍâlem. Sè aghânḍhu’ artè/ ma’na parsemmon,
sè panglowar ta’ andhâddhiyâghi ḍâlem abâ’otabâ poto Madhurâ bir-maèbir matao
ka orèng otabâ riya’. Sadhâjâna sè
kalampan aropa’aghi si’ar ihlasul amal.
Dhinèng sè pangḍâlem maksottèpon kaokèr neng pèkkèr, kaopèn eddhet patèn neng
bhâtèn, tacangkèng ḍâlem cator, taracèk ḍâlem tarèka, tatanèng ḍâlem tatèngkan ḍâri
ihlasun niyah, ihlasul amal, ḍâri
lalampan sè moljâ.
Manabi èyakorraghi sareng era demokrasi, manabi bâḍâ pèlèyan pamimpin/ katowa/ lora, bâḍâ sè mèlè ḍâlem, bâḍâ sè mèlè lowar. Sè èmaksod ḍâlem ka’aḍinto sè apèlè sè jhumenneng pemimpin sabellunna, pas apèlè polè. Dhinèng sè lowar èngghi ka’ḍinto orèng sè bhuru apèlè, ghi’ ta’ jhumenneng pemimpin sabellunna. Manabi ampon dhaddhi pemimpin, saè mèlè abâ’na otabâ sè ta’ mèlè, sadhâjâ èyangghep maghârsarèna. Ta’ èpabhidhâ-bhidhâ. Taḍâ’ sè èyangghep ana’ emmas, taḍâ’ sè èyangghep ana’ salaka. Paḍâ ètongko’è pangonong, pangonong ka’ḍinto atoran sè bâḍâ. Panglowar otabâ pangḍâlem, saè sè nyocco otabâ sè ta’ nyocco abâ’na pagghun sorop ètoro’aghi sareng atoran sè bâḍâ jhughân èpangobhâl somangattèpon ka’anghuy èpaḍâpa’ ḍâ’ tojjhuwân.
Sapè sè ètongko’è èpangobhâl somangattèpon sareng tokang tongko’. Tokang tongko’ ka’ḍinto pemimpin/ sè nyeppowè/ katowa/ lora. Tanto lora/ pemimpin jhek-jhek ngadhek, nongko’ neng kalèlès jhughân èsanglè’ soko sè kangan ḍâ’ bâgiyânna rarengghân kalèlès kasebbhut. Nanḍhâ’âghi pemimpin/ sè nyeppowè/ lora tep-tep memimpin tor ngopènè maghârsarèna, namong ta’ bâ-cokbâ ka’angghuy akaèt jhughân sareng atoran sè èbhâḍhi abâ’na dhibi’. Atoran sè èbhâḍhi kodhu èlampa’aghi sareng pemimpin kasebbhut.
Pemimpin/ katowa/ lora
nongko’ è kalèlès. Kalèlès maksottèpon ngasak rè-karèna maghârsarè sè ampon ḍâpa’
ḍâ’ tojjhuwân. Tor jhughân ta’ kalèp,
manabi sapè kerrabhân kasebbhut èyaddhu tor mennang, kèngèng hadiah/ uang pembinaan, mèlaèpon
hadiah kasebbhut jhughân èghuna’aghi ka’angghuy ngopènè sapè’èpon. Dhinèng
sè ghâḍhuwân sapè ngasak rè-karèna. Maksottèpon artè parsemmonna manabi bâḍâ
hasèl, kèngèng obâng, èghuna’aghi ka’angghuy ngopènè maghârsarè otabâ èyangghuy
kabhutowannèpon
maghârsarè. Dhinèng pemimpin/ katowa/
lora ngasak rè-karèna.
Manabi pemimpin/
lora/ katowa ampon aghuna’aghi parsemmon ḍâri kerrabhân sapè, pemimpin/ lora/
katowa bhâḍhi ngasak rè-karèna maghârsarè sè ampon napa’ ḍâ’ tojjhuwân.
Mèlaèpon pemimpin/ katowa/ lora
ngasak rè-karèna maghârsarè sè ampon jhâjâ, rajjhâ tor jhem-jhem taremtem.
Mèlaèpon pamimpin/ katowa/ lora dhâddhi sè moljâ. Towa ngoḍâ, rajâ
kènè’, kong-langkong Allah sareng Rasulullah paḍâ mojjhâ.
Pendidikan karakter ḍâri thok-lanthogghâ bhuḍhâjâ Pangèran Katanḍur
·
Ta’
kèngèng pegghâ’ pangarep/ putus asa ḍâlem
ngaḍhebbhi pa-ponapa, nangèng kodhu tep-tep atarèka sè ètoro’è kalabân du’a,
nyo’on ḍâ’ Ghustè Allah akadhi sè ampon ècontowaghi nalèka maghârsarè Songennep
ampon para’ pegghâ’a pangarep ḍâlem atanè, nangèng Pagèran Katanḍur
molangngaghi ḍâ’ maghârsarè tata cara atanè.
·
Manabi
dhâddhi pemimpin/ katowa/ lora
masthèna mèkkèrè kajhâjâ’ân tor karajjhâ’ân maghârsarèna, ta’ kèngèng namong
mèkkèrè tor ngaḍâ’âghi abâ’na dhibi’. Akadhi sè ampon bâḍâ neng ma’na parsemmon
kerrabhân sapè, sè rarengghânna bâḍâ kalèlès. Maksottèpon, pemimpin/ katowa/ lora ngasak rè-karèna maghârsarè akadhi sè ampon
èlampa’aghi sareng pamimpin jhâman dhimèn èngghi ka’ḍinto Rasulullah.
Arè satto jhâ’ ka sennènan
Ta’ kèra bâḍâ pasar mokka’
Saka’ḍinto sakadhâr pangaonèngan
Malar moghâ aghuna, ḍu kaka’
Ngala’ kolarè èghâi’ ḍâri
ghâlâ
Ka Bluto ma’ ka Sorbhâjâ
Ngatorè pangèsto ḍâ’
tarètan sadhâjâ
Ḍâri Harwiyanto Songennep
mongghing tèmor ḍâjâ
Penulis: Harwiyanto
(Tulisan ini pernah dimuat di Majalah Jokotolè Balai Bahasa Jawa Timur Edisi 23)
Caraèpon nyerrat aksara rajâ carakan èyatorè pècè' è ka'ḍinto!
